Con mực gập tay vuông góc ở đáy biển sâu 3.277 mét

Hãy tưởng tượng một nơi tối đen hoàn toàn. Không có một tia nắng nào lọt xuống được. Nước lạnh, nặng, và im lặng.

Ở nơi đó, cách mặt biển hơn ba nghìn mét, có một con mực đang lơ lửng ngay trên đáy biển. Nó không bơi đi đâu cả. Tám cánh tay và hai xúc tu của nó duỗi thẳng ra, rồi gập lại một góc vuông. Trông giống hệt một người đang chống khuỷu tay lên bàn rồi ngồi im.

Bạn thử đoán xem: một con vật gập tay như thế, giữa bóng tối, thì nó đang làm gì?

Một cuộc gặp không ai chuẩn bị trước

Chuyện xảy ra ngày 7 tháng 8, ngoài khơi bang California của nước Mỹ.

Hôm ấy có một chiếc tàu lặn không người điều khiển tên là Doc Ricketts đang làm việc dưới biển. Nó không chở người. Người ta ngồi trên tàu mẹ ở phía trên, điều khiển nó từ xa và xem hình ảnh nó gửi lên. Doc Ricketts mang theo đèn và máy quay, nên chỗ nào nó soi tới thì chỗ đó sáng lên trong chốc lát.

Nó đang soi quanh một ngọn núi ngầm (seamount). Núi ngầm là một ngọn núi thật, cao và có sườn dốc như núi trên cạn, chỉ khác là nó nằm hẳn dưới nước nên bạn đứng trên thuyền nhìn xuống sẽ không thấy gì. Ngọn núi này tên là Davidson Seamount, cách thành phố Monterey chừng 130 ki lô mét về phía tây nam.

Ở độ sâu khoảng 3.277 mét, đèn của tàu lặn chiếu trúng con mực.

Nó dài chừng 1,25 mét, tính từ đầu đến hết tay và xúc tu. Nghe thì dài, nhưng phần lớn chiều dài ấy là tay và xúc tu chứ không phải thân. Ở loài này, tay và xúc tu có thể dài gấp hai mươi lần cơ thể. Cứ hình dung một quả bóng nhỏ mà thả xuống từ đó mười sợi dây thật dài, bạn sẽ ra gần đúng hình dáng của nó.

Đây là mực vây to (bigfin squid), tên khoa học là Magnapinna. Và điều khiến các nhà khoa học sững người là: chưa từng có ai ghi được hình một con mực vây to còn sống ở vùng đông bắc Thái Bình Dương. Đây là lần đầu tiên.

Buồn cười ở chỗ, không ai đi tìm nó cả.

Chuyến khảo sát hôm ấy kéo dài mười ngày, do viện nghiên cứu Monterey Bay Aquarium Research Institute (MBARI) thực hiện cùng cơ quan National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA). Danh sách những thứ họ định tìm gồm: san hô biển sâu, bọt biển, bạch tuộc đang ấp trứng, và cá voi đang kiếm ăn. Con mực này không có tên trong danh sách nào hết. Nó cứ thế xuất hiện trước ống kính.

Đứng im cũng là một cách săn mồi

Quay lại câu hỏi lúc đầu. Tại sao con mực lại gập tay vuông góc?

Các nhà nghiên cứu gọi tư thế này là thế chống khuỷu (elbow pose). Họ chưa biết chắc, nhưng dựa vào những loài mực biển sâu khác, họ đoán đây là một cách bắt mồi.

Tay và xúc tu của nó quá dài. Nếu cứ thả buông thõng thì chúng sẽ quấn vào nhau thành một mớ rối. Cho nên con mực duỗi chúng ra và giữ ở một góc cố định, như giăng sẵn một tấm lưới. Rồi nó đứng yên. Con mồi nào bơi ngang mà chạm phải thì sẽ dính lại.

Nghĩa là nó không đuổi theo ai cả. Nó chờ.

Ở dưới đáy biển sâu, cách săn mồi ấy có lý hơn bạn tưởng. Thức ăn ở đó rất ít, mà bơi thì tốn sức. Đứng im và chờ có khi lại là cách khôn ngoan.

Vì sao một con mực lại thành chuyện lớn

Có hai điều khiến cuộc gặp này hiếm đến mức các nhà khoa học phải reo lên.

Thứ nhất, họ hàng của con mực này từng được tìm thấy ở độ sâu hơn 6.000 mét. Đó là kỷ lục: trong tất cả các loài mực mà con người đã biết, mực vây to là loài sống sâu nhất. Nơi chúng ở là nơi khó tới nhất.

Thứ hai, từ trước tới nay con người mới chỉ nhìn thấy hoặc thu được khoảng 70 cá thể mực vây to. Bảy mươi, cho cả thế giới, cho tất cả các chuyến đi biển cộng lại. Riêng viện MBARI thì lần gần nhất họ gặp một con là vào năm 2001, ở ngoài khơi Hawaii.

Olívia Soares Pereira là nhà sinh thái biển sâu làm việc tại MBARI. Chị là người kể lại cuộc gặp này. Khi trông thấy con mực, chị bảo mình không tin nổi là mình lại may mắn đến thế.

Chị cũng nói thêm một điều đáng nghĩ: tìm được một con vật hiếm mà mình không hề đi tìm cho thấy vùng biển này phong phú và nhiều ngóc ngách đến mức nào.

Còn bao nhiêu con vật chưa ai nhìn thấy?

Đây là chỗ để bạn nghĩ tiếp.

Một loài vật mà cả loài người mới gặp khoảng 70 lần, ở một nơi tối đen mà chúng ta chỉ soi đèn vào được từng mảnh nhỏ. Vậy thì ngay lúc bạn đọc dòng này, dưới đáy biển còn bao nhiêu con vật đang bơi, đang chờ mồi, đang sống cả đời mình mà chưa một ai nhìn thấy bao giờ?

Thử ở nhà

Bạn thử làm động tác của con mực xem sao.

Dang hai tay sang ngang. Gập khuỷu tay một góc vuông, cẳng tay dựng thẳng lên. Bây giờ giữ nguyên, và đếm.

Không được nhúc nhích, không được hạ tay xuống, không được lắc lư. Đứng im hoàn toàn như con mực đang chờ con mồi tự bơi tới.

Bạn giữ được bao nhiêu giây?

Con mực kia làm việc đó trong bóng tối, dưới sức nặng của hơn ba nghìn mét nước, và không biết bao giờ mới có cái gì bơi ngang qua.

Lưu ý

Bài viết dựa trên tin khoa học đã công bố, viết lại cho bạn đọc nhỏ tuổi. Có chỗ nào con muốn tìm hiểu thêm thì rủ bố mẹ đọc cùng nhé.