Con nhện biển chân lông mắt đỏ vừa được tìm thấy

Ở dưới đáy biển, sâu chừng 18 mét, có một con vật nhỏ hơn đầu ngón tay bạn. Chân nó phủ đầy gai dài cong như lông, mắt nó màu đỏ, và cho tới gần đây thì chưa một ai trên thế giới nhìn thấy nó bao giờ. Con vật này có thật. Tháng này, các nhà khoa học mới kể cho cả thế giới nghe về nó.

Một con, đúng một con

Chuyện bắt đầu ở một vùng biển tên là Salish, nằm ngoài khơi Canada. Các nhà khoa học ở Đại học British Columbia đã lặn xuống đó suốt gần một năm, từ tháng 9 năm 2023 tới tháng 8 năm 2024. Họ lặn quanh đảo Quadra, quanh Vancouver, quanh Bamfield và Victoria. Họ tìm được hai loài nhện biển (sea spider) mà trước đó chưa ai biết tới.

Nhện biển không phải là nhện. Chúng chỉ là họ hàng xa của nhện, của bọ cạp và của con sam, nhưng chúng sống hẳn ở dưới nước chứ không bao giờ lên cạn.

Con thứ nhất là con chân lông mắt đỏ. Tên khoa học của nó là Callipallene pilosuspedes. Phần sau của cái tên ấy lấy từ tiếng Latin, nghĩa là "bàn chân có lông". Cả một năm lặn biển, các nhà khoa học chỉ vớt lên được đúng một con. Không phải một đàn. Không phải mười con. Một con.

Con thứ hai tên là Tanystylum kiixin. Chữ "kiixin" đọc là "ki hin", đặt theo tên một làng cổ của người bản địa ở gần chỗ tìm ra nó. Cái tên ấy vốn để chỉ tiếng sóng vỗ vào chân làng. Con này thường bị bùn cát bám đầy mình, và trên lưng nó còn có những sinh vật tí xíu sống nhờ.

Bạn có biết đã bao lâu rồi vùng biển ấy chưa có một loài nhện biển mới nào được đặt tên không? Gần một trăm năm.

Ba điều lạ về con vật nhỏ này

Điều lạ thứ nhất: nhện biển không có phổi. Bạn thở bằng phổi, cá thở bằng mang, còn nhện biển thì thở thẳng qua da. Cả cơ thể nó là một lá phổi.

Điều lạ thứ hai nằm ở chỗ ai là người trông con. Ở loài nhện biển, con bố mới là người mang trứng. Bố dùng một đôi tay nhỏ đặc biệt gần đầu, gọi là tay mang trứng (ovigers), để gom trứng lại. Rồi bố phết một thứ keo tiết ra từ chân mình lên trứng, và dán từng chùm túi trứng ấy lên chính người bố. Bố cứ mang như thế, đi đâu cũng mang theo, cho tới lúc trứng nở. Bố cũng là người trông con non.

Điều lạ thứ ba là điều đáng yêu nhất. Con chân lông mắt đỏ biết tự tắm cho mình. Khi đưa nó lên kính hiển vi, các nhà khoa học nhìn thấy nó vắt đôi tay mang trứng vòng qua chân, rồi dùng những cái gai xếp thành hàng như răng lược mà chải dọc thân mình cho sạch. Nó có một cái lược, và cái lược ấy chính là tay nó.

Còn Tanystylum kiixin thì không làm được như vậy. Đôi tay mang trứng của nó nhỏ hơn và cứng hơn, khó vắt vòng qua chân. Có lẽ vì thế mà nó hay bị bẩn.

Con chân lông mắt đỏ còn một chỗ đặc biệt nữa là cái miệng. Nó ăn bằng một cái vòi hút (proboscis) ngắn, đầu vòi có vuốt để giữ chặt thức ăn trước khi cắn. Miệng nó hình tam giác, chia làm ba cái môi, và quanh miệng mọc đầy những sợi tua để cảm nhận mọi thứ chạm vào.

Vì sao cần biết tên một con vật

Người tìm ra hai loài này là Cormac Toler-Scott. Ông làm công trình này khi đang học thạc sĩ ngành động vật học ở Đại học British Columbia.

Ban đầu ông không định đi đặt tên cho con nào cả. Ông chỉ muốn biết một chuyện: biển đang ấm lên và con người đang làm xáo trộn biển, vậy những con nhện biển ở đây bị ảnh hưởng ra sao? Ông đi tìm tài liệu để đọc. Và ông không tìm thấy gì hết.

Lý do thì đơn giản mà hơi buồn. Chưa ai biết rõ ở vùng biển đó có những loài nào, và chúng sống thế nào. Muốn biết một con vật đang gặp khó khăn ra sao, trước hết phải biết nó là con gì đã. Chưa gọi được tên nó thì cũng chưa nói được điều gì đang xảy ra với nó, và càng chưa biết phải giúp nó bằng cách nào.

Thế là ông làm việc đó trước. Nhóm của ông chụp ảnh thật kỹ từng con, rồi đọc cả ADN của chúng. Có mấy loài ở vùng biển ấy tới lúc đó vẫn chưa ai từng đọc ADN bao giờ. Nhóm còn soạn hẳn một cuốn hướng dẫn, để người đến sau nhìn vào là phân biệt được con nào với con nào. Cả hai loài mới nay đã được ghi tên vào một kho dữ liệu chung của cả thế giới.

Công trình này đăng trên một tạp chí khoa học tên là Organisms Diversity & Evolution, và được Hội đồng Nghiên cứu Khoa học Tự nhiên và Kỹ thuật Canada cấp kinh phí.

Còn bao nhiêu con chưa ai biết tên?

Toler-Scott chỉ có một mùa đi biển. Một mùa thôi, mà đã ra hai loài mới. Ông nói ở dưới đó chắc chắn còn nhiều loài nữa chưa ai ghi lại.

Nghĩ thử xem: cả một năm lặn biển mà con chân lông mắt đỏ chỉ hiện ra đúng một lần. Vậy ngay lúc bạn đang đọc dòng này, dưới biển có bao nhiêu con vật đang sống, đang ăn, đang chải lông cho mình, mà chưa ai trên đời gọi được tên chúng?

Bạn thử làm một việc nhỏ này nhé. Hôm nào ra bờ biển, bờ sông hay bờ ao, bạn nhặt một hòn đá đang nằm dưới nước lên, rồi lật mặt dưới ra xem. Mặt dưới hòn đá thường là cả một thế giới. Thấy con gì thì vẽ lại vào giấy, vẽ cho đúng mấy cái chân, đúng cái mắt. Rồi bạn tự đặt cho nó một cái tên, tên gì cũng được, miễn là tên ấy nói lên điều bạn thấy đặc biệt nhất ở nó. Xong rồi thì đặt hòn đá về đúng chỗ cũ, úp đúng chiều cũ, để con vật ấy còn ở nhà của nó.

Đặt tên cho một con vật theo đúng điều mình nhìn thấy ở nó: các nhà khoa học đã làm y như vậy, khi họ gọi một con nhện biển tí hon là "bàn chân có lông".

Lưu ý

Bài viết dựa trên tin khoa học đã công bố, viết lại cho bạn đọc nhỏ tuổi. Có chỗ nào con muốn tìm hiểu thêm thì rủ bố mẹ đọc cùng nhé.