Máy bắn muỗi bằng tia laze đã mở bán cho người dùng

Bạn thử tưởng tượng một buổi tối ngồi ăn cơm ngoài sân. Một con muỗi bay tới. Trước khi bạn kịp đưa hai bàn tay lên vỗ, một tia sáng xanh loé lên trong không khí và con muỗi biến mất. Cỗ máy làm được việc đó vừa mở bán cho người dùng thường, sau khi đi ra từ một chiến dịch gọi vốn cộng đồng (crowdfunding).

Chi tiết lạ nhất không nằm ở tốc độ. Nó nằm ở chỗ máy được chế tạo để nhận ra muỗi rồi mới bắn. Một con bươm bướm bay ngang qua vùng quét thì máy không khoá mục tiêu vào nó.

Nó là cái gì

Thiết bị tên đầy đủ là Photon Matrix Blue Laser Mosquito Air Defense, do công ty Photon Matrix làm ra. Tên đó dịch thoáng ra là "hệ phòng không cá nhân chống muỗi", và cái tên nói khá đúng cách nó làm việc: nó đứng yên một chỗ, quét bầu trời quanh mình, phát hiện vật bay rồi bắn.

Nguồn tin không cho biết máy to bằng chừng nào, cũng không nói nó nặng bao nhiêu, nên bạn đừng vội hình dung ra một khẩu pháo. Thứ chắc chắn biết được là cách người ta đặt nó: bản dùng ngoài trời đi kèm một cái đế cho phép máy xoay tròn trọn một vòng 360 độ, và nó có thể chạy bằng pin dự phòng thay vì phải cắm điện suốt. Chỗ dùng mà nhà sản xuất nhắm tới là sân sau nhà, khu cắm trại, bàn ăn ngoài trời.

Có hai bản. Bản ngoài trời bắn tia laze (laser) màu xanh. Theo chính công ty, màu xanh được chọn chủ yếu vì nhìn đẹp mắt, chứ không phải vì màu xanh diệt muỗi giỏi hơn. Bản trong nhà thì khác hẳn: nó dò bằng hồng ngoại (infrared) và bắn một tia mà mắt người không nhìn thấy, loại tia được nói là an toàn cho không gian kín. Cả hai bản, theo lời nhà sản xuất, chạy êm hơn cả tiếng thì thầm.

Máy hiện đã mở đặt trước (preorder), tức là bạn trả tiền rồi chờ hàng, chứ không phải một bản mẫu nằm trong phòng thí nghiệm.

Trước đây người ta chống muỗi thế nào

Từ trước tới nay, cách đuổi muỗi của con người gần như chỉ có ba hướng. Một là dựng hàng rào vật lý: mắc màn khi ngủ, lắp lưới cửa sổ, mặc quần áo dài tay vào lúc chập tối. Hai là dùng hoá chất: hương muỗi, bình xịt, kem bôi lên da, hoặc phun thuốc cả khu dân cư. Ba là chặn từ gốc: đổ hết nước đọng để bọ gậy không có chỗ lớn lên.

Mỗi cách đều có chỗ dở. Ngồi ăn ngoài sân mà phải trùm kín từ đầu đến chân thì rất khó chịu, mà kem chống muỗi bôi lên da cũng không dựng nổi một lớp chắn kín. Hoá chất thì diệt muỗi bằng cách rải chất độc ra môi trường mình đang sống. Đây chính là chỗ trống mà cỗ máy laze nhắm vào: diệt muỗi mà không cần hoá chất, không cần bạn phải mặc thêm gì.

Nó hơn ở điểm nào

Nhà sản xuất công bố những con số sau. Máy quét một vùng hình quạt rộng 90 độ, xa tới sáu mét. Nó nhận ra và bắn được côn trùng nhỏ chỉ 2 mi li mét, đang bay với tốc độ tới một mét mỗi giây. Từ lúc phát hiện tới lúc bắn nhanh hơn cú vỗ tay của bạn. Pin dự phòng 20.000 mAh cho khoảng bốn giờ chạy liên tục khi không cắm điện.

Bên trong máy có ba lớp cảm biến làm việc cùng nhau. LiDAR bắn ra những tia sáng rất ngắn rồi đo thời gian tia dội ngược về, từ đó tính ra vật đang ở đâu và cách bao xa. Radar sóng mi li mét (millimeter-wave radar) bắt chuyển động. Thị giác nhân tạo (AI vision) là phần được dạy để nhận ra dáng bay của muỗi, và chỉ khi nó đồng ý thì máy mới bắn. Khi mục tiêu đã được chốt, một hệ gương xoay cực nhanh gọi là galvo sẽ hướng tia laze vào đúng chỗ.

Còn một chi tiết đúng kiểu thời nay: máy nối với một ứng dụng trên điện thoại, vẽ bản đồ nhiệt cho biết muỗi hay tụ ở góc nào trong sân, đếm số muỗi đã diệt, hẹn giờ bật tắt, và có cả bảng xếp hạng toàn cầu giống trong trò chơi điện tử.

Chuyện này gắn với một việc lớn hơn. Các nhà khoa học đã nhiều lần đo được rằng số lượng muỗi và vùng đất chúng sống đang mở rộng ra khi Trái Đất nóng lên và thời tiết đổi khác. Cũng cần nói cho công bằng: chỉ một phần nhỏ trong các loài muỗi là loài truyền bệnh.

Còn vướng ở đâu

Đây là phần bạn nên đọc kỹ nhất.

Thứ nhất là giá. Bản ngoài trời laze xanh bán 1.088 đô la Mỹ, bản trong nhà hồng ngoại 988 đô la Mỹ. Quy ra tiền Việt là vài chục triệu đồng cho một cái máy giữ được một góc sân.

Thứ hai, và quan trọng hơn: toàn bộ những con số phía trên là do chính công ty bán máy công bố. Tầm sáu mét, mục tiêu 2 mi li mét, bốn giờ pin, chạy êm hơn tiếng thì thầm, chưa có bên thứ ba nào đo lại. Chính người viết bản tin gốc cũng nói rõ họ chưa được thấy máy chạy thật, và đang mong có dịp thử khi hàng sản xuất kịp cho lượng đặt trước. Với bất kỳ tin phát minh nào, "nhà sản xuất nói" và "đã có người kiểm chứng" là hai chuyện rất khác nhau.

Thứ ba là giới hạn tự thân. Vùng quét hình quạt 90 độ, xa sáu mét, nghĩa là máy che một góc chứ không che cả cái sân, càng không che nổi cả xóm. Và nó bắn muỗi đang bay, chứ không đụng được tới bọ gậy trong lu nước.

Nghĩ tiếp và thử ở nhà

Hai câu để bạn nghĩ. Nếu phần nhận diện đoán nhầm một con ong đang đi thụ phấn thì sao? Và nếu cả xóm bạn đang lo sốt xuất huyết, một cái máy giá vài chục triệu đồng có phải là cách bảo vệ tốt nhất không, hay số tiền đó nên dùng khác đi?

Việc thử ở nhà thì rất rẻ. Đi một vòng quanh nhà, tìm mọi chỗ nước đọng: đĩa lót chậu cây, lốp xe cũ, nắp chai, xô quên đậy. Đếm xem có bao nhiêu chỗ, rồi đổ hết đi. Đó là cách chặn muỗi từ lúc chúng còn chưa biết bay, và nó không tốn của bạn một đồng nào.

Lưu ý

Bài viết dựa trên tin khoa học đã công bố, viết lại cho bạn đọc nhỏ tuổi. Có chỗ nào con muốn tìm hiểu thêm thì rủ bố mẹ đọc cùng nhé.