Vitamin sinh ra từ nắng và một manh mối về trí nhớ

Hầu hết vitamin đi vào người bạn qua đường miệng. Bạn ăn cam thì có vitamin C. Bạn ăn cà rốt thì có thứ mà cơ thể biến thành vitamin A.

Nhưng có một loại vitamin lạ hơn thế. Khi nắng chạm vào da bạn, chính làn da sẽ tự sản xuất ra nó. Người ta gọi nó là vitamin D. Nó rẻ, quen thuộc, và ở ngay ngoài sân nhà bạn.

Một câu hỏi vừa được các nhà khoa học đặt ra: thứ đơn giản như vậy có liên quan gì tới trí nhớ của người lớn tuổi không?

Nhóm nghiên cứu đã làm gì

Một nghiên cứu vừa đăng trên tạp chí khoa học Sleep Medicine. Người dẫn đầu là Victoria Pak, nhà khoa học chuyên về giấc ngủ ở Đại học Emory, thành phố Atlanta, bang Georgia, nước Mỹ.

Nhóm của Pak theo dõi 54 người trưởng thành, tất cả đều từ 50 tuổi trở lên. Những người này có hai điểm chung. Thứ nhất, họ được chẩn đoán hoặc bị nghi ngờ có suy giảm nhận thức nhẹ. Nói dễ hiểu là trí nhớ và khả năng tập trung kém đi một chút so với trước, nhưng vẫn tự sinh hoạt bình thường. Thứ hai, họ ngủ không ngon.

Mỗi người làm một bài kiểm tra tên là MoCA. Đây là bài đánh giá chức năng nhận thức, gồm những việc như nhớ vài từ rồi kể lại, vẽ hình, đếm ngược. Ngoài ra họ còn làm hai bài đo chất lượng giấc ngủ, tên viết tắt là PSQI và ESS.

Rồi nhóm nghiên cứu hỏi thêm một câu đơn giản: mỗi ngày bạn có uống vitamin D không, và uống bao nhiêu. Chính người tham gia tự khai.

Con số nổi lên

Khi đem điểm MoCA đặt cạnh lượng vitamin D, một điều thú vị hiện ra.

Những người uống từ 5.000 IU vitamin D mỗi ngày trở lên đạt điểm cao hơn khoảng 13 phần trăm so với những người không uống. Tính ra là cao hơn 3,78 điểm. IU là đơn vị đo lượng vitamin, giống như bạn dùng gam để đo đường hay muối.

Nhóm nghiên cứu đã cẩn thận trừ bớt những thứ có thể làm lệch kết quả, gồm tuổi, giới tính, chỉ số khối cơ thể, loại vitamin D và trình độ học vấn. Kết quả vẫn giữ nguyên dù người ta uống vitamin D2 hay vitamin D3.

Những người uống liều thấp hơn cũng có điểm nhỉnh hơn nhóm không uống. Nhưng chênh lệch đó nhỏ tới mức các nhà khoa học không dám coi là thật. Trong khoa học, người ta gọi là không có ý nghĩa thống kê.

Và đây là chỗ quan trọng nhất, chính các nhà khoa học nói ra chứ không phải ai suy diễn: nghiên cứu này chỉ quan sát. Nó không chứng minh được vitamin D làm trí nhớ tốt lên.

Đi cùng nhau không có nghĩa là gây ra nhau

Đây là một trong những ý tưởng đáng giá nhất mà bạn có thể mang theo suốt đời.

Thử tưởng tượng bạn ngồi đếm ở một quán nước ven đường. Bạn nhận ra ngày nào quán bán được nhiều nước mía thì ngày đó cũng nhiều người ra đường đội mũ rộng vành. Hai chuyện luôn đi cùng nhau. Vậy nước mía làm người ta đội mũ à? Tất nhiên là không. Có một thứ thứ ba đứng sau cả hai, đó là nắng gắt.

Nghiên cứu vitamin D đang ở đúng tình huống đó. Có thể vitamin D giúp não. Cũng có thể những người chịu khó uống vitamin D mỗi ngày vốn là những người chăm đi khám, chăm vận động, ăn uống đều đặn hơn. Từ những con số này, chưa ai tách được đâu là nguyên nhân thật.

Có hai lý do nữa để bạn thận trọng.

Một, 54 người là rất ít. Lớp bạn có thể đã đông gần bằng chừng đó rồi.

Hai, các nhà khoa học không chọn ai uống ai không uống. Họ chỉ ghi lại thói quen có sẵn của từng người. Muốn chắc chắn hơn, người ta phải làm nghiên cứu lớn hơn, nơi việc uống hay không uống được sắp xếp ngẫu nhiên. Chính nhóm của Pak nói phát hiện này mới ở mức sơ bộ và cần được kiểm lại với nhóm người đông hơn.

Còn vitamin D đến từ đâu

Ngoài làn da gặp nắng, vitamin D còn có trong một số món ăn, và trong viên uống bổ sung bán ở hiệu thuốc.

Nhưng có một chi tiết bạn nên nhớ. Mức 5.000 IU trong nghiên cứu này cao hơn một chút so với mức tối đa thường được khuyến nghị mỗi ngày là 4.000 IU. Ngưỡng 4.000 IU được xem là giới hạn an toàn để tránh tăng canxi máu.

Vì vậy bài nghiên cứu nói rõ: kết quả này không phải là một lời khuyên mới về liều lượng. Chuyện ai nên uống, uống bao nhiêu, là việc của bố mẹ bạn và bác sĩ, không phải việc làm theo một bài báo.

Điều khiến giới khoa học hào hứng nằm ở chỗ khác. Vitamin D rẻ và dễ tìm. Nếu sau này nhiều nghiên cứu lớn hơn cho cùng kết quả, đó sẽ là một hướng giúp được rất nhiều người. Pak nói rằng việc tìm ra những yếu tố dễ tiếp cận và thay đổi được, ngay ở giai đoạn sớm, "có thể ngày càng quan trọng, nhất là khi tỷ lệ bệnh Alzheimer tiếp tục tăng".

Ba câu hỏi bạn dùng được ngay

Lần tới gặp một tin về sức khoẻ, bạn thử hỏi ba câu này trước khi tin:

Bao nhiêu người tham gia? Có nhóm để so sánh không? Nhà khoa học nói chắc chắn, hay chỉ nói có thể?

Ba câu đó sẽ giúp bạn lọc tin tốt hơn rất nhiều người lớn.

Còn đây là một việc vui làm cùng cả nhà. Bày 5 đồ vật lên bàn, cho mọi người nhìn 20 giây, rồi che lại và mỗi người kể lại. Đổi lượt, tăng lên 7 đồ vật, rồi 10.

Chơi xong, hỏi cả nhà một câu: trò này vui thật, nhưng vì sao nó không thể thay bác sĩ khám bệnh? Câu trả lời của bạn có thể sẽ hay hơn bạn nghĩ.

Lưu ý

Bài viết dựa trên tin khoa học đã công bố, viết lại cho bạn đọc nhỏ tuổi. Có chỗ nào con muốn tìm hiểu thêm thì rủ bố mẹ đọc cùng nhé.